|
Yusuf Vehbi Dalda, eski Interpol Daire Başkanı
ve Avrupa Interpol İcra Komitesi Üyesi. Daha sonra
Koruma Daire Başkanı oldu. 2004'te emekli olduktan
sonra Özel Güvenlik Yasası'nın çıkmasına katkıda bulundu,
kendi de bir özel güvenlik şirketi kurdu. 7 ay önce
özel dedektif olmaya karar verdi. Inter Ofis Araştırma
ve Danışmanlık adında bir şirket kurdu. Türkiye'nin
ilk 1. sınıf emniyet müdürü kökenli özel dedektifi.
Uluslararası Özel Dedektifler Federasyonu'nun üyesi
ve Türkiye Dedektifler Derneği'nin Başkan Yardımcısı
olan Dalda, özel dedektiflik yasası taslağı için çalışıyor.
1994'te Türkiye'de ilk kez bir dedektiflik yasası
çıkarıldığında Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel sosyal
hayatın hazır olmadığı gerekçesiyle taslağı veto etmişti.
Yasası yok demek dedektiflik yapılmasının yasadışı
olduğu anlamına gelmiyor. Şimdi ihtiyaçlar değişti,
gelişti. İnternette binlerce dedektiflik ilanı var.
Resmi rakam yok ama bu alanda 50 civarında şirketin
faaliyet gösterdiği sanılıyor. Bunların güvenilir
olup olmadığının tespiti çok zor. Dedektifler Derneği'ne
sadece on tanesi üye.
Yusuf Vehbi Dalda Türkiye'nin ilk 1. sınıf emniyet
müdürü kökenli özel dedektifi. Eski Interpol Daire
Başkanı ve Avrupa Interpol İcra Komitesi Üyesi. Daha
sonra Koruma Daire Başkanı oldu. 2004'te emekli oldu,
bir özel güvenlik şirketi kurdu. Yedi ay önce özel
dedektif olmaya karar verdi. Türkiye Dedektifler Derneği'nin
Başkan Yardımcısı olan Dalda, Merkezi İsviçre'de bulunan
Uluslararası Özel Dedektifler Federasyonu'na üye.
Şu anda özel dedektiflik yasası için çalışıyor.
YABANCI YASALARI TERCÜME ETTİ
1994'te yasa veto edildi ama günümüzde araştırılması
gereken pek çok konu var. Bunların bir kısmı kamuyu
ilgilendirdiği için polis ve jandarma devreye giriyor.
Ancak öyle özel konular var ki devletin işi olmasa
da, bir şekilde araştırılması gerek. İşte bu noktada
özel şirketler devreye giriyor. "Maalesef bir
kısmı sağlıklı çalışmıyor" diyen Dalda, sorununa
çözüm arayan insanların mağdur edildiğini söylüyor:
"Fiilen zaten yapılan bu işin yasal düzenlemeye
kavuşmasını istiyoruz. Uluslararası Özel Dedektifler
Federasyonu'na üye olurken dünya bu konuda ne yapıyor,
bakalım dedik. ABD, Fransa, Belçika, İspanya yasalarını
tercüme ettik. Böylece dedektifliğin uluslararası
kriterleri ortaya çıktı. 2007 genel seçimlerinden
sonra İçişleri Bakanlığı, 1994'te veto edilen Özel
Dedektiflik Yasası'nı çalışma programına aldı. Hazırlanan
taslak bu şekilde yasalaşırsa şimdiden hem AB'ye hem
de dünya standartına uygun olacak. Yasaların gündeme
gelmesi hükümetin önceliklerine bağlı. Önümüzdeki
yerel seçimden sonra, bu yasama döneminde Meclis'ten
çıkmasını bekliyoruz."
EVLENMEK İSTEYEN, ÇOCUĞUNU KAYBEDEN
Onlara genellikle internet ve telefonla ulaşılıyor.
Talepler, en çok İstanbul olmak üzere büyük şehirlerden.
Yüzde 100 çözüme ulaşmak mümkün değil ama deneyimli
interpolcü başvuruların yüzde 90'ını çözdüklerini
söylüyor: "Bilgi ve birikiminizin yanı sıra dünyaya
açıksanız, başka ülkelerde irtibatlarınız varsa ve
oralardaki işleyişi biliyorsanız, bazı şeylerin çözülmesi
daha kolay."
Dedektiflere, sadece eşler arasındaki güvensizlikle
ilgili başvurulmuyor. Bu, çalışma alanının sadece
yüzde 5-10'unun kapsıyor. Deneyimli polis şefi, çok
ketum. Araştırdığı olayların özeline inmiyor, kişi
ya da kurumları ele verecek en ufak ipucu vermiyor:
"Şirket birleşmelerinde bize çok başvuru oluyor.
Şirketin ticari durumu, borcu, itibarı araştırılıyor.
Aynı şekilde bayilerin sözleşmeye uygun çalışıp çalışmadığı
araştırılıyor. Hatta firmalar, kendi çalışanını araştırmak
için bize başvuruyor. Bilgi kaçırmak dahil iç hırsızlık
dediğimiz konular ya da özgeçmişini araştırmak gerekebiliyor."
Peki hep şirket işleri mi alıyorlar? Hayır. Örneğin
kendi isteğiyle ailesiyle irtibatını kesmiş bir kişi.
Bu kişinin bir şekilde izini, yerini ailesi bulmak
istiyor. Bunu da özel dedektiflik şirketleri yapabilir.
Evlenilecek kişinin bile araştırılması isteniyor.
Ya da Türk ve yabancı evliliklerinde velayet Türk
ebeveynde olmasına rağmen yabancı eş çocuğu alıp götürüyor.
Onun izinin bulunması için de başvuruyorlar.
ÖZEL DEDEKTİFLİĞİN TARİHÇESİ
İlk dedektiflik bürosu, 1833'te Fransa'da asker
Eugene François Videcq tarafından "Ticaret ve
Sanayi İçin Evrensel İstihbarat Bürosu" adıyla
kuruldu. 1850'de ABD'de İskoç Allan Pinkerton "Ulusal
dedektiflik Ajansı"nı kurdu. 1920'lerden itibaren
zenginliğin orta sınıfa yayılmasıyla özel dedektiflik
çoğunluk için ulaşılabilir meslek olmaya başladı,
ABD ve Avrupa'da yaygınlaştı. Buna karşılık Türkiye'de
ancak 90'lı yıllarda özel dedektiflik büroları kurulmaya
başladı. 2000'lerden itibaren de Ticaret Yasası'na
göre kurulan ve sabit adres göstererek faaliyet gösteren
özel dedektiflik şirketlerinde artış oldu.
EKİP OLUŞTURUP İZ SÜRÜYORUZ HER ZAMAN MUTLU SONLA
BİTMİYOR
Bazen suçun üzerinde çalışan polis, netice alamaz.
Ama dedektif daha çok zaman ayırarak çalıştığı için
suçun ortaya çıkış şeklini bulur. Ülkemizde hırsızlık
çok arttı. Polis hepsini araştırıyor ama her bir hırsızlığı
tek tek inceleyip sonuca gidemiyor. Özel dedektifler,
kriminal alanlarla direkt alakalı işler yapmaz ama
suçluyu ortaya çıkarmada dedektiflerin polise yardımı
olacağına inanıyorum. Özel bir konuyu araştıran dedektif,
suça ilişkin delilleri de polise taşır. Bizzat konuyla
ilgili kişilerden bir ekip oluşturuyoruz. Talebe ve
eldeki verilere göre bütün ihtimalleri ve ayrıntıları
gözden geçirerek iz sürüyoruz. Olaya hiçbir müdahalemiz
olmuyor. Hedefle muhatap olmuyoruz. Bilgi ve belgeleri
elde edip, veriyoruz. Sonrası, talep edene bağlı.
Ailelerin bizden istediği araştırmalar her zaman mutlu
sonla bitmiyor, özellikle kendi isteğiyle kaybolan
genç kadınlarda. Uluslararası bir fuhuş şebekesiyle
de karşılaşabiliyoruz. O zaman resmi makamlara başvuruyoruz.
Çocuğunun uyuşturucu kullandığından şüphelenen aileler
de geliyor bize.
5 ÜLKENİN YASALARINI İNCELEDİM, ASAYİŞ DAİRE BAŞKANLIĞI'NA
VERDİM
Avrupa'daki federasyon vasıtasıyla pek çok ülkenin
ilgili yasasını temin ettik. ABD, Fransa, Belçika,
İspanya yasalarını tercüme ettik. Almanya'da özel
dedektiflik yasası yok. Mevcut ticaret yasasının kuralları
çerçevesinde yapılıyor. Fransa, İspanya ve İngiltere'de
ise özel güvenlik yasasıyla aynı çatı altında düzenlenmiş.
Taslakta değerlendirmek üzere alıntı yaptık. Federasyonun
İngiliz genel sekreteriyle bilgi alışverişinde bulunduk,
dokümanlar aldık. Bu arada federasyonun tüm üye ülkelerde
dedektiflikle ilgili bin inceleme raporu hazırladığını
öğrendik. Bunu da temin ettik. Konuyla ilgili kurum
olan Asayiş Daire Başkanlığı'na verdik. Böylece dedektifliğin
uluslararası kriterleri ortaya çıktı.
BOŞANILACAK EŞİN TAKİBİ 5-10 BİN DOLAR
Doktor ya da avukatlarınki gibi standart fiyat mönümüz
yok. Bu işler özel mesai, özel çaba gerektiriyor,
bilgiye ulaşabilmek için muhbir demeyelim ama kaynak
kullanıyoruz. Bu nedenle kesin fiyat söylemek mümkün
değil. Ama çok sorulan bir sorunun cevabını vereyim.
Boşanma nedeninin delillendirilmesi için eş takibinde,
asgari bir hafta çalışmak gerekiyor. Bunun masrafı
5 ile 10 bin dolar arasında değişiyor. Bu nedenle
maddi imkanı olanlar bize başvuruyor.
Gülden AYDIN
gaydin@hurriyet.com.tr
|
